وقتی دندانی به‌شدت آسیب می‌بیند یا عفونت می‌کند، دندانپزشک معمولاً دو راه پیش روی شما می‌گذارد: حفظ دندان با عصب‌کشی (درمان ریشه) یا کشیدن آن. انتخاب بین این دو همیشه ساده نیست. در این مقاله تفاوت‌ها، مزایا و معایب هر روش و معیارهای تصمیم‌گیری را توضیح می‌دهیم.
عصب‌کشی چیست؟
داخل هر دندان بافتی نرم به نام پالپ وجود دارد که شامل عصب و رگ‌های خونی است. اگر پوسیدگی عمیق، ضربه یا ترک به این بافت برسد، دچار عفونت و التهاب می‌شود. در عصب‌کشی دندانپزشک بافت آلوده را از داخل کانال‌های ریشه خارج می‌کند، کانال‌ها را تمیز و ضدعفونی می‌کند و با مواد مخصوص پر می‌کند. معمولاً پس از آن برای محافظت از دندان یک روکش (کراون) تجویز می‌شود.
هدف اصلی این روش این است که دندان طبیعی شما در دهان بماند.
کشیدن دندان چه زمانی انجام می‌شود؟
در کشیدن دندان (اکستراکشن)، کل دندان از حفره‌ی استخوانی خارج می‌شود. این روش معمولاً زمانی توصیه می‌شود که دندان قابل نجات نباشد یا حفظ آن به صلاح نباشد.
مزایا و معایب عصب‌کشی
مزایا:
- دندان طبیعی حفظ می‌شود و عملکرد جویدن تقریباً مثل قبل است.
- از جابه‌جایی دندان‌های مجاور و تحلیل استخوان فک تا حد زیادی جلوگیری می‌شود.
- با مراقبت خوب، دندان عصب‌کشی‌شده می‌تواند سال‌ها بماند.
- معمولاً نیازی به درمان‌های جایگزین مثل ایمپلنت یا بریج ندارد.
معایب:
- چند جلسه‌ی درمانی لازم است، به‌خصوص برای دندان‌های دارای چند کانال.
- معمولاً هزینه‌ی روکش هم به هزینه‌ی درمان اضافه می‌شود.
- دندان عصب‌کشی‌شده ممکن است شکننده‌تر شود.
- در موارد نادر، عفونت عود می‌کند و درمان مجدد لازم می‌شود.
مزایا و معایب کشیدن دندان
مزایا:
- درمان سریع‌تر است و معمولاً در یک جلسه انجام می‌شود.
- در ابتدا هزینه‌ی کمتری دارد.
- منبع عفونت به‌طور کامل برداشته می‌شود.
معایب:
- جای خالی دندان باعث می‌شود دندان‌های کناری و مقابل کم‌کم جابه‌جا شوند.
- بدون جایگزین، استخوان فک در آن ناحیه به مرور تحلیل می‌رود.
- جویدن و ظاهر لبخند ممکن است تحت تأثیر قرار گیرد.
- برای پر کردن جای خالی، ایمپلنت، بریج یا پروتز لازم می‌شود که هزینه‌ی بعدی دارد.
دندانپزشک بر چه اساسی تصمیم می‌گیرد؟
- میزان تخریب دندان: اگر بخش زیادی از تاج دندان از بین رفته و قابل بازسازی نباشد، کشیدن منطقی‌تر است.
- شکستگی ریشه: ترک یا شکستگی عمودی ریشه معمولاً دندان را غیرقابل نجات می‌کند.
- وضعیت لثه و استخوان: در بیماری پیشرفته‌ی لثه که دندان لق شده، حفظ آن ممکن است فایده‌ای نداشته باشد.
- موقعیت و اهمیت دندان: دندان‌های جلویی و آسیاهای اول معمولاً ارزش حفظ بیشتری دارند.
- شرایط عمومی بدن: بیماری‌هایی مثل دیابت کنترل‌نشده یا مشکلات ایمنی روی انتخاب روش اثر می‌گذارند.
- امکانات و بودجه: هزینه، زمان و خواست بیمار هم مهم است، اما نباید جایگزین نظر تخصصی شود.
چند باور رایج
«عصب‌کشی خیلی دردناک است.» با بی‌حسی مدرن، این درمان از نظر درد شبیه یک ترمیم معمولی است. دردی که بیماران تجربه می‌کنند معمولاً مربوط به خود عفونت قبل از درمان است.
«کشیدن دندان ساده‌تر و بهتر است.» به‌ظاهر ساده‌تر است، اما از دست دادن دندان طبیعی عوارض بلندمدت دارد و اغلب به درمان جایگزین نیاز پیدا می‌کند.
«دندان عصب‌کشی‌شده مرده است و خطرناک است.» اگر درمان درست انجام شود و دندان روکش شود، می‌تواند سال‌ها سالم و کارآمد بماند.
بعد از درمان چه کنیم؟
بعد از عصب‌کشی: تا قبل از روکش، با دندان درمان‌شده غذای سفت نخورید. داروهای تجویزی را کامل مصرف کنید و مراجعه برای روکش را عقب نیندازید.
بعد از کشیدن دندان:
- ساعات اول گاز استریل را روی محل نگه دارید تا خون‌ریزی بند بیاید.
- ۲۴ ساعت از مضمضه‌ی شدید، مکیدن با نی و سیگار پرهیز کنید.
- غذاهای نرم و ولرم بخورید.
- اگر درد شدید، تب یا بوی بد از محل کشیدن ایجاد شد، سریعاً با دندانپزشک تماس بگیرید.
جمع‌بندی
تا جایی که ممکن است حفظ دندان طبیعی بهترین انتخاب است و عصب‌کشی در بیشتر موارد به همین دلیل پیشنهاد می‌شود. با این حال، اگر دندان بیش از حد تخریب شده یا ریشه شکسته باشد، کشیدن و جایگزینی مناسب تصمیم درست‌تری است. بهترین راه این است که زود به دندانپزشک مراجعه کنید و تصمیم را بعد از معاینه و رادیوگرافی بگیرید.
این مطلب جنبه‌ی آموزشی دارد و جایگزین معاینه و تشخیص دندانپزشک نیست.